جنگ ایران و اسرائیل که در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ آغاز شد و به مدت ۱۲ روز ادامه یافت، یکی از بزرگترین درگیریهای نظامی منطقه در سالهای اخیر بود و تأثیرات عمیقی بر زندگی مردم ایران گذاشت. این جنگ، که با حملات غافلگیرکننده اسرائیل به تأسیسات نظامی و هستهای ایران آغاز شد، به سرعت به یک بحران فراگیر تبدیل شد که تمام جنبههای زندگی از جمله اقتصاد، معیشت، و کسبوکارها را تحت تأثیر قرار داد. از قطعی اینترنت و بسته شدن آسمان ایران گرفته تا خسارات سنگین به زیرساختها، زندگی روزمره میلیونها ایرانی در این دوره کوتاه اما پرتنش مختل شد.
فشارهای ناشی از جنگ به تلفات انسانی و خسارات مادی محدود نشد؛ تأثیرات اقتصادی آن، بهویژه در قالب تعدیل نیرو در کسبوکارهای مختلف، زخم عمیقتری بر پیکره جامعه وارد کرد. وقتی خانوادهها با از دست دادن شغل و درآمد مواجه میشوند، سختیهای جنگ دوچندان میشود. در این مقاله از وبلاگ قصر شیرین، به بررسی کسب و کارهایی که در جنگ ۱۲ روزه بیشترین آسیب را دیدند میپردازیم.
کسبوکارهای آنلاین: قربانی اصلی قطعی اینترنت
یکی از مهمترین تبعات جنگ ایران و اسرائیل، قطعی گسترده اینترنت در سراسر کشور بود. گزارشها نشان میدهد که اینترنت برای چندین روز به طور کامل قطع شد و حتی پس از برقراری مجدد، دسترسی به شبکههای جهانی با محدودیتهای شدیدی مواجه بود. این اختلالات، خسارات سنگینی به کسبوکارهای آنلاین وارد کرد. کسبوکارهای آنلاین، از استارتاپهای کوچک گرفته تا پلتفرمهای بزرگ تجارت الکترونیک، به دلیل وابستگی کامل به اینترنت، با توقف فعالیتها و کاهش شدید درآمد مواجه شدند.
صنعت گردشگری در صف اصلی تعدیل
یکی از بخشهایی که به شدت از جنگ ۱۲ روزه آسیب دید، صنعت گردشگری بود. بسته شدن آسمان ایران و لغو پروازهای داخلی و خارجی، ضربهای مهلک به این صنعت وارد کرد. سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرد که بیش از ۱۲ هزار پرواز لغو شده و خسارات ناشی از لغو بلیتها بیش از ۶ هزار میلیارد تومان برآورد شده است. این وضعیت، همراه با تعلیق پروازهای بازگشت حج از عربستان سعودی و بسته شدن حریم هوایی کشورهای همسایه مانند عراق و اردن، عملاً صنعت گردشگری ایران را به حالت تعطیل درآورد.
تأثیرات بر صنعت گردشگری
- لغو تورها و کاهش تقاضا: آژانسهای مسافرتی گزارش دادند که تمامی تورهای داخلی و خارجی در طول جنگ و حتی پس از آن لغو شدند. مقاصدی مانند کیش، که به دلیل نبود پرواز عملاً تعطیل شدند، شاهد کاهش شدید گردشگر بودند.
- فشار بر اقامتگاهها و کسبوکارهای وابسته: اقامتگاههای بومگردی، هتلها، و کافهها که به حضور گردشگران وابسته بودند، با کاهش شدید درآمد مواجه شدند. بسیاری از این کسبوکارها مجبور به تعدیل نیرو یا حتی تعطیلی کامل شدند.
- خسارات بلندمدت: صنعت گردشگری ایران، که پیشتر از تبعات همهگیری کرونا رنج میبرد، با این بحران جدید به آستانه فروپاشی رسید.
قوانین کار در شرایط جنگی: حقوق کارگران و کارفرمایان
در شرایط جنگی، قوانین کار میتوانند نقش مهمی در حمایت از کارگران و کارفرمایان ایفا کنند. بر اساس قوانین کار ایران، کارفرمایان در شرایط اضطراری مانند جنگ ملزم به رعایت برخی مقررات هستند تا از حقوق کارگران محافظت شود. با این حال، جنگ ۱۲ روزه نشان داد که بسیاری از کارفرمایان، به دلیل فشارهای اقتصادی، قادر به رعایت این قوانین نبودند.
حقوق کارگران در زمان جنگ
- حفظ حقوق پایه: کارگرانی که به دلیل شرایط جنگی قادر به حضور در محل کار نیستند، باید همچنان حقوق پایه خود را دریافت کنند. این موضوع بهویژه برای کارگرانی که به دلیل تعطیلی موقت محل کار بیکار شدهاند، صدق میکند.
- بیمه بیکاری: کارگرانی که به دلیل تعدیل نیرو بیکار میشوند، میتوانند از بیمه بیکاری استفاده کنند، مشروط بر اینکه شرایط لازم (مانند سابقه بیمه) را داشته باشند.
حمایت از کارفرمایان
از سوی دیگر، کارفرمایان نیز در شرایط جنگی با چالشهای متعددی مواجه شدند. به گفته رئیس اتاق اصناف تهران، توقف فعالیتهای عادی کسبوکارها در طول جنگ، تعهدات مالی مانند پرداخت اجارهبها و مالیات را دشوار کرد. برای کاهش این فشارها، پیشنهادهایی مانند معافیتهای مالیاتی و تسهیلات بانکی مطرح شده است، اما اجرای این سیاستها هنوز به طور کامل محقق نشده است.
تأثیرات بلندمدت و ضرورت حمایت دولت
جنگ ۱۲ روزه نشان داد که اقتصاد ایران، بهویژه در بخشهای آنلاین و گردشگری، در برابر بحرانهای ناگهانی بسیار آسیبپذیر است. تعدیل نیرو در این بخشها اعتماد عمومی به پایداری این صنایع را کاهش داد. دولت میتواند با اقداماتی مانند ارائه تسهیلات مالی، کاهش مالیاتها، و تسریع در پرداخت بیمه بیکاری، از شدت این بحران بکاهد.
نقش اصناف در شرایط بحرانی
به گفته رئیس اتاق اصناف تهران، اصناف در طول جنگ وظیفه خود را به خوبی انجام دادند و با عرضه کالاهای ضروری، جریان زندگی را حفظ کردند. این تجربه نشاندهنده اهمیت حمایت از اصناف به عنوان یک سرمایه اجتماعی و اقتصادی است. دولت باید با سیاستگذاریهای مناسب، از این بخشها در برابر بحرانهای آینده محافظت کند.
حمایت از تعدیلشدگان و بازسازی اقتصاد
جنگ ایران و اسرائیل و حملات اسرائیل به ایران در سال ۱۴۰۴، زخمهای عمیقی بر پیکره اقتصاد ایران وارد کرد. کسبوکارهای آنلاین و صنعت گردشگری، بهدلیل وابستگی به اینترنت و حملونقل هوایی، از آسیبپذیرترین بخشهای اقتصاد بودند. تعدیل نیرو در این صنایع، معیشت هزاران نفر را تهدید کرد و کارگران تعدیلشده اکنون با چالشهای متعددی از جمله بیکاری، کاهش درآمد، و عدم اطمینان به آینده مواجه هستند.
دولت، کارفرمایان، و جامعه مدنی باید دست به دست هم دهند تا از کارکنان آسیبدیده حمایت کنند. ارائه بیمه بیکاری، تسهیلات مالی برای کسبوکارها، و ایجاد فرصتهای آموزشی میتواند به بازسازی این بخشها کمک کند. همچنین، آگاهی از قوانین کار در شرایط جنگی میتواند به کارگران و کارفرمایان کمک کند تا حقوق خود را بهتر حفظ کنند. در نهایت، بازسازی اعتماد عمومی و احیای اقتصاد نیازمند همکاری همهجانبه و برنامهریزی دقیق است تا ایران بتواند از این بحران عبور کرده و به سوی آیندهای پایدار حرکت کند.