بازیهای المپیک، این رویداد باشکوه، بیش از یک مسابقه ورزشی است؛ آن نمادی از صلح، تلاش و اتحاد بشری است. آیا میدانستید که اولین المپیک مدرن در سال ۱۸۹۶ با تنها ۲۴۰ ورزشکار از ۱۴ کشور برگزار شد؟ اما حالا بیش از ۱۰ هزار ورزشکار از ۲۰۶ کشور جزو کمیته ملی المپیک در آن شرکت میکنند؟ یا اینکه مشعل المپیک، که از المپیای باستانی یونان برافروخته میشود، هرگز با فندک روشن نمیشود و تنها با آینههای خورشیدی شعلهور میگردد؟
المپیک جایی است که رکوردهای جهانی شکسته میشوند، داستانهای الهامبخش روایت میگردند و ملتها برای لحظاتی، مرزهایشان را فراموش میکنند. اگر شما هم مانند بسیاری از ایرانیان، عاشق هیجان این رویداد هستید، با این پست از وبلاگ قصر شیرین همراه شوید تا سفری به جذابیتهای المپیک داشته باشیم.
تاریخچه بازیهای المپیک
بازیهای المپیک، ریشه در تمدن باستانی یونان دارد و نمادی از فرهنگ و ورزش آن دوران است. اولین المپیک باستانی در سال ۷۷۶ پیش از میلاد در المپیای یونان برگزار شد و به افتخار زئوس، خدای خدایان، هر چهار سال یکبار (که به آن “المپیاد” میگویند) تکرار میشد. در آن زمان، برندگان با تاج زیتون پاداش میگرفتند. این بازیها بیش از ۱۲۰۰ سال ادامه یافت تا اینکه در سال ۳۹۳ میلادی، امپراتور روم شرقی، تئودوسیوس اول، آنها را ممنوع کرد.
پس از ۱۵۰۰ سال فراموشی، ایده احیای المپیک توسط بارون پیر دو کوبرتن، نجیبزاده فرانسوی، در اواخر قرن نوزدهم زنده شد. او در سال ۱۸۹۴، در کنگرهای در پاریس، پیشنهاد برگزاری بازیهای مدرن را داد و کمیته بینالمللی المپیک (IOC) را تأسیس کرد. اولین المپیک در سال ۱۸۹۶ برگزار شد و میزبان اولین دوره المپیک آتن یونان بود که با ۴۳ رشته ورزشی، نقطه شروعی برای یک سنت جهانی شد.
از آن زمان تا امروز، المپیک با چالشهایی مانند جنگهای جهانی (که دو دوره را لغو کرد: ۱۹۱۶ و ۱۹۴۰/۱۹۴۴) و همهگیری کووید-۱۹ (که المپیک ۲۰۲۰ توکیو را به ۲۰۲۱ موکول کرد) روبرو شده، اما هر بار قویتر بازگشته است. امروزه، المپیک نه تنها ورزشی، بلکه فرهنگی است که بیش از ۲۰۰ کشور را متحد میکند و میلیونها بیننده را مجذوب خود میسازد.
بیشتر بخوانید: قدیمی ترین کشورهای جهان
کمیته المپیک
کمیته بینالمللی المپیک (IOC)، سازمانی غیرانتفاعی در سال ۱۸۹۴ در لوزان سوئیس تأسیس شد و بارون کوبرتن به عنوان اولین رئیس آن انتخاب شد. IOC مسئولیت نظارت بر برگزاری المپیکها، انتخاب میزبانها و ترویج ارزشهای المپیک، مانند دوستی، احترام و تعالی را بر عهده دارد.
وظایف کلیدی IOC شامل انتخاب شهرهای میزبان از طریق رأیگیری محرمانه، توزیع درآمدهای تبلیغاتی (که بیش از ۹۰% بودجه المپیک را تأمین میکند) به فدراسیونهای ورزشی، و حفاظت از نمادهای المپیک مانند حلقههای پنجگانه است. این کمیته همچنین بر مسائل اجتماعی مانند برابری جنسیتی تمرکز دارد؛ برای مثال، در المپیک ۲۰۲۴ پاریس، برای اولین بار برابری کامل جنسیتی (۵۰% زنان) محقق شد.
المپیک، مهمترین رویداد ورزشی
المپیک، به عنوان بزرگترین رویداد ورزشی جهان، بیش از یک مسابقه است؛ آن پلی برای دیپلماسی، اقتصاد و هویت ملی است. برای کشورها، مدالآوری در المپیک نه تنها افتخار ملی میآورد، بلکه سرمایهگذاری روی ورزش را توجیه میکند. ایالات متحده با بیش از ۲۵۰۰ مدال، قدرتمندترین کشور المپیکی است، در حالی که چین و روسیه (قبل از تحریمها) رقبای اصلی آن هستند.
مدالهای طلا، به ویژه، نماد برتری ملیاند و اغلب با بودجههای دولتی و حمایتهای مردمی همراه میشوند. برای مثال، در المپیک ۲۰۲۴، بیش از ۳۰۰ مدال توزیع شد و کشورها برای هر مدال طلا، میلیونها دلار پاداش پرداخت میکنند.
بیشتر بخوانید: عجیب ترین قوانین کشورهای دنیا
اولین دوره بازیهای المپیک تابستانی و زمستانی
اولین دوره بازیهای المپیک تابستانی در سال ۱۸۹۶ در آتن، یونان برگزار شد و با حضور ۲۴۰ ورزشکار از ۱۴ کشور، نقطه شروعی برای المپیک مدرن بود. این بازیها شامل رشتههایی مانند دوومیدانی، شمشیربازی و وزنهبرداری بود و جیمز کانلی آمریکایی، با برد در ماراتن، اولین قهرمان المپیک مدرن لقب گرفت.
در مقابل، اولین دوره بازیهای المپیک زمستانی در سال ۱۹۲۴ در شامونی، فرانسه برگزار شد و با ۱۶ رشته برفی و یخی مانند هاکی روی یخ و اسکی، المپیک زمستانی را متمایز کرد. تا پیش از ۱۹۹۴، المپیکهای تابستانی و زمستانی در یک سال زوج همزمان بودند، اما از آن سال به بعد، برای جداسازی چرخهها، هر کدام دو سال یکبار (تابستانی در سالهای ۲۰۰۸، ۲۰۱۲، و…) و زمستانی در سالهای میانی (۲۰۰۶، ۲۰۱۰، و…) برگزار میشوند.
بازیهای المپیک تابستانی
بازیهای المپیک تابستانی، هر چهار سال در سالهای زوج برگزار میشود و بر رشتههای متنوعی مانند دوومیدانی، شنا و ژیمناستیک تمرکز دارد. تاکنون ۳۰ دوره تابستانی در ۲۳ شهر برگزار شده است.
سه دوره المپیک تابستانی به دلیل جنگهای جهانی لغو شد: برلین ۱۹۱۶ (به دلیل جنگ جهانی اول)، توکیو-هلسینکی ۱۹۴۰ و لندن ۱۹۴۴ (به دلیل جنگ جهانی دوم). این بازیها، با بیش از ۳۰۰ رشته در المپیک ۲۰۲۴، نمادی از تنوع ورزشی و فرهنگی هستند و هر دوره، رکوردهایی جدید میسازند.
بیشتر بخوانید: کوچکترین کشورهای جهان کدام است؟
کشورهای میزبان بازیهای المپیک تابستانی
| سال | کشور | سال | کشور |
|---|---|---|---|
| ۱۸۹۶ | یونان | ۱۹۵۲ | فنلاند |
| ۱۹۰۰ | فرانسه | ۱۹۵۶ | استرالیا |
| ۱۹۰۴ | ایالات متحده | ۱۹۶۰ | ایتالیا |
| ۱۹۰۸ | بریتانیا | ۱۹۶۴ | ژاپن |
| ۱۹۱۲ | سوئد | ۱۹۶۸ | مکزیک |
| ۱۹۲۰ | بلژیک | ۱۹۷۲ | آلمان غربی |
| ۱۹۲۴ | فرانسه | ۱۹۷۶ | کانادا |
| ۱۹۲۸ | هلند | ۱۹۸۰ | اتحاد جماهیر شوروی |
| ۱۹۳۲ | ایالات متحده | ۱۹۸۴ | ایالات متحده |
| ۱۹۳۶ | آلمان | ۱۹۸۸ | کره جنوبی |
| ۱۹۹۲ | اسپانیا | ۱۹۹۶ | ایالات متحده |
| ۱۹۹۶ | ایالات متحده | ۲۰۰۰ | استرالیا |
| ۲۰۰۴ | یونان | ۲۰۰۸ | چین |
| ۲۰۰۸ | چین | ۲۰۱۲ | بریتانیا |
| ۲۰۱۲ | بریتانیا | ۲۰۱۶ | برزیل |
| ۲۰۱۶ | برزیل | ۲۰۲۰ | ژاپن |
| ۲۰۲۰ | ژاپن | ۲۰۲۴ | فرانسه |
| ۲۰۲۴ | فرانسه | ۲۰۲۸ | ایالات متحده |
| ۲۰۲۸ | ایالات متحده | – | – |
تعداد کشورهای شرکتکننده در المپیک
المپیک با حضور ورزشکاران از ۲۰۶ کشور عضو کمیته ملی المپیک (NOC) که معادل حدود ۱۹۳ کشور مستقل به علاوه منطقهها و تیم پناهندگان است. در المپیک ۲۰۲۴ پاریس، بیش از ۱۰۵۰۰ ورزشکار از ۱۵ کشور مختلف برای تیم پناهندگان (EOR) رقابت نمودند. نحوه راهیابی کشورها از طریق فدراسیونهای بینالمللی هر رشته است: ورزشکاران با کسب سهمیه در مسابقات مقدماتی جهانی یا قارهای (مانند قهرمانی جهان) یا از طریق ردهبندی IOC واجد شرایط میشوند.
کشورهایی که هر ساله (یا هر دوره) شرکت میکنند، عمدتاً قدرتهای سنتی مانند ایالات متحده، چین، روسیه (قبل از تحریمها)، آلمان و بریتانیا هستند. در المپیک ۲۰۲۴، بیش از ۸۰ کشور برای اولین بار مدال کسب کردند، اما بیش از ۷۰ کشور (مانند بوتسوانا، بنگلادش و بولیوی) هرگز مدالی نگرفتهاند. بنگلادش با ۱۷۳ میلیون جمعیت، پرجمعیتترین آنهاست. .
تعداد رشتههای المپیک
المپیک تابستانی و زمستانی هر کدام رشتههای منحصربهفردی دارند که بر اساس فصل تقسیمبندی شدهاند. در المپیک ۲۰۲۴، تابستانی ۳۲ رشته با ۳۲۹ مدال و زمستانی (۲۰۲۲ پکن) ۷ رشته با ۱۰۹ مدال داشت.
| المپیک تابستانی (۳۲ رشته) | المپیک زمستانی (۷ رشته) |
|---|---|
| دوومیدانی | اسکی کراسکانتری |
| شنا | اسکی آلپاین |
| ژیمناستیک | اسکی پرش |
| دوچرخهسواری | اسنو بورد |
| شمشیربازی | هاکی روی یخ |
| بسکتبال | پاتیناژ سرعت |
| بوکس | پاتیناژ هنری |
| والیبال | بایاتلون |
| وزنهبرداری | اسکلتون |
| کشتی | … (و سایر زیررشتهها) |
| … (و سایرین مانند کایاک، تنیس، تیرو) | (۱۰۹ رویداد کل) |
میزبان المپیک بعدی چه کشوری است؟
المپیک بعدی، المپیک زمستانی ۲۰۲۶، در ایتالیا (میلان و کورتینا دامپزو) از ۶ تا ۲۲ فوریه برگزار میشود که اولین المپیک زمستانی مشترک بین دو شهر است. المپیک تابستانی ۲۰۲۸ در ایالات متحده (لسآنجلس) از ۱۴ تا ۳۰ ژوئیه خواهد بود، که سومین میزبانی این شهر است.
بیشتر بخوانید: سفری به قلب معروفترین مجسمههای جهان
بازیهای المپیک زمستانی
بازیهای المپیک زمستانی، اختصاصیافته به ورزشهای برفی و یخی، هر چهار سال در سالهای زوج میانی برگزار میشود. اولین دوره در سال ۱۹۲۴ در شامونی فرانسه با ۱۶ رشته و ۲۵۸ ورزشکار آغاز شد. این مسابقات در سالهای ۱۹۴۰ و ۱۹۴۴ به دلیل جنگ جهانی دوم لغو گردید و در سال ۱۹۴۸ از سر گرفته شد.
تا سال ۱۹۹۲، المپیک زمستانی و تابستانی همزمان بودند، اما IOC در سال ۱۹۸۶، تصمیم به جداسازی گرفته شد: المپیک زمستانی سال ۱۹۹۲ آخرین مسابقات همزمان بود.
کشورهای میزبان بازیهای المپیک زمستانی
| سال | کشور | سال | کشور |
|---|---|---|---|
| ۱۹۲۴ | فرانسه | ۱۹۵۶ | ایتالیا |
| ۱۹۲۸ | سوئیس | ۱۹۶۰ | ایالات متحده |
| ۱۹۳۲ | ایالات متحده | ۱۹۶۴ | اتریش |
| ۱۹۳۶ | آلمان | ۱۹۶۸ | فرانسه |
| ۱۹۴۸ | سوئیس | ۱۹۷۲ | ژاپن |
| ۱۹۵۲ | نروژ | ۱۹۷۶ | اتریش |
| ۱۹۸۰ | ایالات متحده | ۱۹۸۴ | یوگسلاوی سابق |
| ۱۹۸۴ | یوگسلاوی سابق | ۱۹۸۸ | کانادا |
| ۱۹۸۸ | کانادا | ۱۹۹۲ | فرانسه |
| ۱۹۹۲ | فرانسه | ۱۹۹۴ | نروژ |
| ۱۹۹۸ | ژاپن | ۲۰۰۲ | ایالات متحده |
| ۲۰۰۲ | ایالات متحده | ۲۰۰۶ | ایتالیا |
| ۲۰۱۰ | کانادا | ۲۰۱۴ | روسیه |
| ۲۰۱۴ | روسیه | ۲۰۱۸ | کره جنوبی |
| ۲۰۱۸ | کره جنوبی | ۲۰۲۲ | چین |
| ۲۰۲۲ | چین | ۲۰۲۶ | ایتالیا |
جمعبندی
بازیهای المپیک، از ریشههای باستانی تا عصر مدرن، نمادی از اتحاد جهانی است. از تاریخچه و اهمیت مدالها برای ملتها تا تنوع رشتهها و میزبانهای آینده، المپیک داستانی بیپایان از الهام و چالشهاست. همانطور که اولین المپیکها با سادگی آغاز شد، امروز با فناوری و فراگیری این مسابقات ادامه مییابد.
سوالات متداول
۱. المپیک تابستانی و زمستانی چه تفاوتی دارند؟
المپیک تابستانی بر رشتههای متنوع مانند دوومیدانی و شنا تمرکز دارد، در حالی که زمستانی به ورزشهای برفی مانند اسکی و هاکی اختصاص دارد.
۲. چگونه یک کشور میتواند میزبان المپیک شود؟
شهرها پیشنهاد میدهند و IOC با رأیگیری محرمانه از بین آنها انتخاب میکند.
۳. چه کشورهایی هرگز مدال المپیک نگرفتهاند؟
بیش از ۷۰ کشور مانند بنگلادش، بولیوی و موناکو هنوز مدالی ندارند.
۴. المپیک بعدی کی و کجاست؟
زمستانی ۲۰۲۶ در ایتالیا و تابستانی ۲۰۲۸ در لسآنجلس ایالات متحده.
۵. آیا رشتههای جدیدی به المپیک اضافه میشود؟
بله، در ۲۰۲۸ رشتههایی مانند کریکت اضافه میشوند تا جذابیت افزایش یابد.