در سال ۱۸۶۷، معاملهای تاریخی میان روسیه و ایالات متحده شکل گرفت که سرزمینی به وسعت بیش از ۱.۵ میلیون کیلومتر مربع را برای همیشه از نقشه امپراتوری روسیه جدا کرد و به خاک آمریکا افزود. این معامله که به «خرید آلاسکا» معروف است، یکی از مهمترین رویدادهای قرن نوزدهم بود و هنوز هم بهعنوان نمادی از تصمیمگیریهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی مورد بحث قرار میگیرد.
چرا روسیه این سرزمین غنی را به قیمتی ناچیز واگذار کرد؟ چه عواملی این تصمیم را رقم زد؟ برای کشف پاسخ این پرسشها و سفری به گذشته تاریخی آلاسکا، با این پست از وبلاگ قصر شیرین همراه شوید.
پیشینه تاریخی: آلاسکای روسی
آلاسکا در قرن هجدهم تحت سلطه روسیه قرار داشت. در سال ۱۷۴۱، دریانورد دانمارکیتبار، ویتوس برینگ، به دستور تزار پیتر کبیر، سواحل این سرزمین را کشف کرد. این اکتشاف آغازگر حضور روسیه در منطقهای شد که به دلیل منابع غنی خز، بهویژه پوست سمور دریایی، مورد توجه قرار گرفت.
در سال ۱۷۹۹، شرکت «روس-آمریکا» تأسیس شد تا تجارت خز را ساماندهی کند و شهرکهایی مانند سیتکا را بهعنوان مرکز فعالیتهای تجاری و حکومتی بنا کرد. با این حال، شکار بیرویه و مدیریت ناکارآمد، سودآوری این منطقه را کاهش داد و آلاسکا بهتدریج به یک دارایی پرهزینه برای امپراتوری روسیه تبدیل شد.
دلایل فروش آلاسکا
فروش آلاسکا نتیجه ترکیبی از عوامل اقتصادی، نظامی و ژئوپلیتیکی بود:
۱. بحران مالی پس از جنگ کریمه
جنگ کریمه (1853-1856) هزینههای سنگینی به امپراتوری روسیه تحمیل کرد. شکست در این جنگ، خزانه تزاری را خالی و نیاز به منابع مالی فوری را ضروری کرد. فروش آلاسکا بهعنوان راهحلی برای تأمین بودجه مطرح شد.
۲. کاهش ارزش اقتصادی آلاسکا
منابع خز آلاسکا به دلیل شکار بیرویه رو به اتمام بود و هزینههای اداره این سرزمین دورافتاده افزایش یافته بود. روسیه دریافت که حفظ آلاسکا دیگر سودآور نیست و فروش آن به کشوری مانند آمریکا که توانایی توسعه آن را داشت، منطقیتر به نظر میرسید.
۳. تهدیدات ژئوپلیتیکی
آلاسکا در نزدیکی مستعمرات بریتانیا در کانادا قرار داشت. روسها نگران بودند که در صورت بروز جنگ، نتوانند از این سرزمین دفاع کنند و بریتانیا آن را تصرف کند. فروش آلاسکا به آمریکا، متحد بالقوهای که روابط دوستانهای با روسیه داشت، راهی برای جلوگیری از افتادن این سرزمین به دست رقیب بود.
۴. تمرکز بر شرق دور
روسیه در این دوره به توسعه مناطق شرقی خود، مانند سیبری اولویت داد. فروش آلاسکا به روسها اجازه داد تا منابع خود را بر این مناطق استراتژیک متمرکز کنند.
جزئیات معامله
در ۳۰ مارس ۱۸۶۷، ویلیام اچ. سوارد، وزیر امور خارجه آمریکا، و ادوارد دو اشتکل، نماینده روسیه، پس از مذاکراتی طولانی، قرارداد فروش آلاسکا را امضا کردند. مبلغ معامله ۷.۲ میلیون دلار (معادل حدود ۱۲۹ میلیون دلار امروزی) تعیین شد، یعنی کمتر از ۲ سنت به ازای هر هکتار.
این معامله در آمریکا با انتقادات زیادی مواجه شد و به «حماقت سوارد» معروف شد، زیرا بسیاری معتقد بودند آلاسکا سرزمینی بیارزش و یخزده است. اما کشف طلا در دهه ۱۸۹۰ و بعدها منابع نفتی، این خرید را به یکی از سودآورترین معاملات تاریخ آمریکا تبدیل کرد.
پیامدهای معامله
- برای آمریکا: خرید آلاسکا نهتنها منابع طبیعی عظیمی مانند طلا، نفت و گاز را در اختیار این کشور قرار داد، بلکه موقعیت استراتژیک آن در اقیانوس آرام و نزدیکی به قطب شمال، آمریکا را به یک قدرت اقیانوسی تبدیل کرد. آلاسکا در سال ۱۹۵۹ بهعنوان چهل و نهمین ایالت آمریکا پذیرفته شد.
- برای روسیه: فروش آلاسکا منابع مالی فوری برای بازسازی پس از جنگ کریمه فراهم کرد و فشارهای نظامی برای دفاع از این سرزمین دورافتاده را کاهش داد. با این حال، برخی ملیگرایان روس این تصمیم را یک اشتباه تاریخی میدانند، بهویژه پس از کشف منابع طبیعی عظیم در آلاسکا.
چرا این موضوع امروز اهمیت دارد؟
اخیراً، دیدار دونالد ترامپ و ولادیمیر پوتین در آلاسکا برای بحث درباره جنگ اوکراین، بار دیگر توجهات را به تاریخچه این معامله جلب کرده است. به گزارش الجزیره، انتخاب آلاسکا بهعنوان محل این دیدار، به دلیل تاریخچه انتقال آن از روسیه به آمریکا، نوعی «طنز تاریخی» تلقی شده است. نیویورک تایمز نیز اشاره میکند که ملیگرایان روس همچنان این فروش را یک اشتباه استراتژیک میدانند، بهویژه در شرایطی که روابط روسیه و آمریکا تیره شده است. این رویداد نشاندهنده تأثیرات بلندمدت تصمیمات تاریخی بر روابط بینالمللی امروز است.
نتیجهگیری
فروش آلاسکا توسط روسیه به آمریکا در سال ۱۸۶۷، نتیجهای از نیازهای مالی، ملاحظات نظامی و تغییرات ژئوپلیتیکی بود. این معامله که در ابتدا مورد تمسخر قرار گرفت، به یکی از هوشمندانهترین تصمیمات تاریخ آمریکا تبدیل شد و درسهایی ارزشمند درباره دیپلماسی و دوراندیشی ارائه داد.